Chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Bích (Bộ Công thưong) nhận định về giá gạo những tháng cuối năm nay và năm 2010.

Còn nhớ, đầu năm nay ông đã dự báo giá gạo thế giới cao ở đầu năm- thấp ở cuối năm. Nhưng thực tế không đúng như vậy?

Nói là dự báo thì có lẽ hơi quá, bởi theo tôi thì chúng ta không đủ khả năng để dự báo. Rất đơn giản là vì Việt Nam chúng ta không có “bột”, cho nên không thể “gột nên hồ” được. “Bột” mà tôi nói ở đây chính là kho tư liệu lúa gạo chí ít là trong vòng vài ba thập kỷ, bao gồm diện tích trồng lúa, sản lượng của gần 90 quốc gia, số liệu NK gạo của trên 100 quốc gia, XK gạo khoảng 30 quốc gia cũng như thường xuyên nắm bắt được triển vọng SX, tiêu dùng và các hoạt động XNK gạo của cũng chừng đó quốc gia trên thế giới. Như Bộ Nông nghiệp Mỹ chẳng hạn, theo như tôi được biết hằng tuần họ đều có ít nhất một báo cáo về tình hình lúa gạo từ Thái Lan gửi về.

Hơn thế, thị trường gạo thế giới còn liên thông với các thị trường lương thực khác, đặc biệt là lúa mỳ bởi khả năng sử dụng thay thế của chúng trong trường hợp thị trường thế giới có những đột biến. Nói cách khác, dự báo là cả một núi công việc, hoàn toàn không thể “tay không bắt giặc” được. Do vậy, điều mà cá nhân tôi có thể làm là dựa trên cơ sở các thông tin dự báo cán cân cung cầu và XNK của thế giới sẵn có để đưa ra những suy đoán. Mà suy đoán thì có thể đúng mà cũng có thể sai.

Ông vẫn chưa đi thẳng vào câu hỏi?

Vâng, trước hết tôi muốn thanh minh để tránh bị hiểu lầm. Còn vấn đề đặt ra hiện nay là thị trường gạo thế giới đang ở “điểm uốn”, tức là những gì của năm 2009 thì vẫn chưa qua, còn những gì đang sôi động thì sẽ chỉ diễn ra trong năm 2010 sắp tới. Nhưng nhìn chung hoạt động XNK năm nay nói chung đã an bài, vì những gì đang và sẽ còn từ nay đến cuối năm sẽ ít có đột biến.

Ông có thể phác hoạ những nét cơ bản về “điểm uốn” vừa nói?

Vâng, xuất phát điểm có lẽ không phải cái gì khác ngoài những thiệt hại được đánh giá là 1,3 triệu tấn lúa, tương đương với khoảng 870 nghìn tấn gạo của ba cơn bão mạnh dồn dập mà Philippines, quốc gia vốn liên tục giữ vị trí NK gạo nhiều nhất thế giới.

Nhưng NK 250 nghìn tấn gạo theo kết quả đấu thầu ngày 4/11 vừa qua, cộng với 1,2 triệu tấn nếu như cả hai cuộc đấu thầu vào ngày 1 và 8/12 tới như nước này mong muốn thì tổng khối lượng gạo NK năm 2010 cũng mới chỉ là 1,45 triệu tấn, cho nên cũng chưa thấm tháp gì so với kỷ lục NK 2,57 triệu tấn của chính nước này năm 2008?

Hoàn toàn đúng như vậy. Thế nhưng, vấn đề không chỉ là ở chỗ quốc đảo này mở thầu NK sớm hơn thông lệ ít nhất là hai tháng trong ngày 4/11 vừa qua, mà còn cấp tập mở liền hai cuộc đấu thầu như chúng ta đã được biết với quy mô có lẽ là lớn chưa từng có từ trước tới nay. Họ muốn nhanh chóng bổ sung “bồ thóc” liên tục vơi.

Philippines đã rất hài lòng với giá trúng thầu lô gạo 250 nghìn tấn vừa qua. Bởi lẽ, trước cuộc mở thầu ít ngày, Bộ trưởng Nông nghiệp nước này từng nói: “Giá gạo thế giới có thể tăng trở lại mức kỷ lục năm 2008 do thời tiết xấu làm giảm mạnh sản lượng thu hoạch và khiến một số nước phải NK gạo”, còn Giám đốc Cơ quan Lương thực Quốc gia (NFA) thì phụ hoạ theo: “Giá sẽ tăng lên trong bối cảnh này”.

Tiếp theo, nói về cuộc đấu thầu thứ ba cũng nhằm mua 600 nghìn tấn giống như cuộc đấu thầu thứ hai, nhưng gấp gáp tới mức chỉ cách nhau tròn một tuần lễ trong đầu tháng 12 tới, một quan chức NFA bộc bạch “đây là thời gian thích hợp, vì giá mềm, giá tốt” và “chúng tôi hy vọng là giá sẽ giữ ở mức 530 USD/tấn và sẽ không có cuộc đua” (về giá).

Nghe nói “người khổng lồ” Ấn Độ cũng đang nhăm nhe NK gạo?

Đúng thế, quốc gia này đang đứng trước tình trạng thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng. Cho dù phải “thắt lưng buộc bụng” ghê gớm thì tiêu dùng gạo của họ vẫn là 89 triệu tấn (lượng thu hoạch được giảm 4,15 triệu tấn so với niên vụ vừa qua). Không những vậy, kho dự trữ gạo của Ấn Độ không được dồi dào cho lắm, nếu không muốn nói là quá “hẻo”. Bởi lẽ, Trung Quốc chỉ hơn Ấn Độ trên 100 triệu dân, nhưng hiện có kho gạo dự trữ khổng lồ ước tính tới 44,2 triệu tấn, trong khi Ấn Độ chỉ có 17 triệu tấn.

Tức là Ấn Độ sẽ phải NK gạo với quy mô rất lớn?

Vâng, cũng có thể nhưng nếu như vậy thì đó sẽ là thảm hoạ đối với thị trường gạo thế giới. Với dân số lớn, Ấn Độ chỉ NK một khối lượng gạo để bù đắp chỉ 1/4 sản lượng thiếu hụt thôi thì cũng đủ giành vị trí số 1 thế giới từ tay Philippines.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, thị trường gạo thế giới vốn quá quen với việc Ấn Độ là nhà XK lớn, còn nay họ đóng vai trò nhà NK khổng lồ thì quả thực thị trường gạo sẽ bị đảo lộn. Bởi thế, cách đây vài ngày, một số nhà phân tích còn đưa ra dự báo thực sự kinh hoàng. Đó là giá gạo thế giới có thể còn lên tới 2.000 USD/tấn, chứ không phải chỉ là tái lập kỷ lục 1.015 USD/tấn hồi tháng 5/2008.

Do vậy, mọi dự báo hiện nay đều xoay quanh một điểm mấu chốt duy nhất. Đó là những đồn đoán về việc sắp tới Ấn Độ sẽ nhập khoảng 2 hay 3 triệu tấn gạo, thậm chí 5 triệu tấn.

Vậy ông dự báo tình hình sẽ diễn ra theo chiều hướng nào?

Thêm một lần nữa xin nhắc lại, tôi không thể làm được cái công việc quá khó và quá phức tạp này, mà chỉ đơn thuần suy đoán thôi. Trước hết, có thể nói thông tin từ nhiều kênh khác nhau đều có chung một điểm là quốc gia đông dân nhất Nam Á muốn nhập gạo, cộng với những động thái dọn đường để tăng nguồn cung chứng tỏ ý định NK gạo của Ấn Độ là có thực.

Như vậy vẫn chưa chắc chắn có chuyện tái phát sốt nóng giá gạo thế giới như năm 2008?

Có nhiều khả năng là như vậy, bởi với kho lúa mỳ dự trữ của mình, đặc biệt là kho dự trữ lúa mỳ đầy ắp của thế giới, một quốc gia có lợi thế sử dụng đồng thời hai loại lương thực (gạo- mỳ) như Ấn Độ lại không thể không tận dụng triệt để. Còn việc “thổi” giá gạo thế giới lên 2.000 USD/tấn cũng có thể là dụng ý của Thái Lan bởi kho gạo dự trữ của họ đang đầy tới mức có lẽ không thể chứa thêm do mục tiêu XK 9,5- 9,7 triệu tấn trong năm nay hãy còn quá xa.

Do vậy, tận dụng triệt để lợi thế cạnh tranh về giá của gạo nước ta để thắng thầu trong hai cuộc đua đầu tháng 12 tới có lẽ là giải pháp thích hợp nhất.

Xin cám ơn ông!

AZ News (Theo Nông Nghiệp)